Lægri vextir
Vextir á evrusvæði hafa lengi verið margfalt lægri en á Íslandi. Lægri húsnæðislánavextir gætu sparað heimilum hundruð þúsunda á ári.
Yfirveguð umræða um framtíð íslensks efnahags
Evran og Evrópa
— tækifæri fyrir Ísland
Stöðugri gjaldmiðill, lægri vextir og afnám gengissveiflna. Hér skoðum við af hverju aðild að Evrópusambandinu og upptaka evru gæti bætt hag íslenskra heimila og fyrirtækja — með raunverulegum verðdæmum og tenglum á íslenskar greinar um bæði kosti og galla.
Gengi í dag: 1 € ≈ 144 kr. (ECB viðmið, júní 2026)
€
- ~3,5% vextir á evrusvæði
- ~9,5% vextir á Íslandi
- 0 kr. gjald fyrir myntbreytingu í ferðum
📅 Þjóðaratkvæðagreiðsla
Mundu, 29. ágúst, við erum að kjósa um hvort við ætlum að fara á date nr 2, ekki um giftingu.
Við erum að kjósa um hvort við viljum ræða málin aðeins betur, skoða hvort það er samningur í stöðunni, EKKI um hvort við ætlum að ganga í Evrópusambandið. Það er enginn að tala um það fyrr en við vitum hvað hægt er að semja um.
Af hverju evran?
Sex kostir sem snerta veskið þitt
Engin ein lausn er gallalaus — en hér eru helstu rökin sem oft eru nefnd fyrir upptöku evru. Neðar á síðunni finnur þú líka mótrök og greinar sem fjalla um áskoranirnar.
Stöðugra verðlag
Stöðugur gjaldmiðill dregur úr verðbólgusveiflum og minnkar þörfina á verðtryggingu lána.
Engin myntbreyting
Ferðalög og netverslun innan Evrópu án gengisálags eða skiptigjalda — sama mynt frá Helsinki til Lissabon.
Gegnsætt verð
Þegar allir nota sömu mynt er einfalt að bera saman verð milli landa — það eykur samkeppni og getur lækkað verð.
Fullur aðgangur að innri markaði
Aðild veitir sæti við borðið þar sem reglur eru settar, í stað þess að taka þær upp í gegnum EES án atkvæðisréttar.
Minni gengisáhætta fyrirtækja
Útflutnings- og innflutningsfyrirtæki losna við kostnað og óvissu vegna sveiflukenndrar krónu.
Daglegt líf í evrum
Hvað myndi þetta kosta í evrum?
Hér eru dæmigerð íslensk verð á vörum og þjónustu, umreiknuð yfir í evrur á viðmiðunargenginu 1 € ≈ 144 kr. — og við hlið þeirra meðalverð á sömu vöru í Þýskalandi, sem dæmi um ESB-ríki.
Verð eru áætluð meðalverð í júní 2026 og einungis til skýringar. Íslensk verð eru umreiknuð úr krónum á völdu gengi; þýsku verðin eru áætluð meðalverð í Þýskalandi í evrum (dæmi um ESB-ríki). Raunverð er breytilegt eftir verslun og stað.
Stærsta talan: húsnæðislánið
Hvað kosta vextirnir heimilið?
Munurinn á íslenskum og evrópskum vöxtum er stærsti einstaki munurinn fyrir flest heimili. Reiknaðu mánaðarlega greiðslu af óverðtryggðu jafngreiðsluláni til 30 ára og berðu saman.
Mánaðargreiðsla — króna
—
Mánaðargreiðsla — evra
—
Sparnaður á mánuði
—
Einfölduð jafngreiðsluviðmiðun til skýringar; tekur ekki tillit til lántökukostnaðar, verðtryggingar eða skatta. Vaxtatölur byggja m.a. á úttekt Hagfræðistofnunar HÍ (sjá greinar).
Skemmtilegt frá Brussel og Strassborg
Fréttamolar af Evrópuþinginu
Evrópuþingið er ekki bara þurr fundarsalur — það er litríkasta lýðræðistilraun heims. Hér eru nokkrir mola sem koma flestum á óvart.
Þjóðaratkvæði í sjónmáli
Alþingi samþykkti 28. maí 2026 að halda þjóðaratkvæðagreiðslu 29. ágúst um hvort hefja eigi á ný aðildarviðræður við ESB. Verði niðurstaðan já gætu viðræður hafist fyrir árslok 2026.
Króna eða evra — nefnd metur
Áður en gengið er til atkvæða skipar ríkisstjórnin óháða sérfræðinganefnd sem vegur kosti og galla þess að halda krónunni á móti því að taka upp evru — til að dýpka umræðuna fyrir kjördag.
„Stór stund“ — líka fyrir Íra
Í Dublin er fylgst grannt með: írskir ráðamenn kalla atkvæðagreiðsluna stóra stund fyrir Ísland og minnast eigin vegferðar inn í sambandið.
Þingmannatengsl eru þegar til
Evrópuþingið sendir sendinefnd í sameiginlega EES-þingmannanefnd og heldur árlegan tvíhliða fund með Alþingi — samtalið milli þinganna er því þegar hafið.
Stækkunarstjórinn fagnar
Marta Kos, stækkunarstjóri ESB, sagði að „mikilvæg ákvörðun bíði íslensku þjóðarinnar“ þegar tilkynnt var um atkvæðagreiðsluna í vor.
Frá 2009 í kælir
Ísland sótti um aðild árið 2009 en viðræður hafa legið í dvala frá 2013. Nú gæti þráðurinn verið tekinn upp að nýju — þrettán árum síðar.
Ferskar fréttir beint frá þinginu: fréttavefur Evrópuþingsins (á íslensku) · myndefnissafnið
Hver ræður og hvernig?
Lykilfólkið á Evrópuþinginu
Á þinginu sitja 720 þingmenn frá 27 ríkjum. En hvernig komast þeir inn, og hver fer með völdin? Hér er einföld mynd af leiknum — og hvar Ísland myndi standa.
6
Ísland fengi sennilega 6 þingmenn
Sætum er úthlutað eftir „stiglækkandi hlutfalli“: minnstu ríkin fá lágmarkið, 6 sæti. Ísland fengi því líklega jafn marga þingmenn og Malta, Lúxemborg og Kýpur — sex íslenskar raddir með fullan atkvæðisrétt þar sem reglurnar eru settar.
Þrír valdir af handahófi úr hópi 15 lykilmanna — endurhladdu síðuna til að sjá fleiri.
- Þú kýst. Á fimm ára fresti velja kjósendur í hverju ríki sína þingmenn.
- Þeir mynda hópa. Þingmenn ganga í fjölþjóðlega stjórnmálahópa eftir stefnu.
- Þingið velur forystu. Þingmenn kjósa forseta þingsins og staðfesta framkvæmdastjórnina.
- Lög verða til. Þingið semur og samþykkir löggjöf ásamt ráðherraráðinu — sem Ísland tæki nú beinan þátt í.
Lesefni á íslensku
Greinar um kosti og galla
Við hvetjum til upplýstrar umræðu. Hér eru íslenskar greinar og heimildir — bæði þær sem styðja upptöku evru og þær sem benda á áskoranirnar. Myndaðu þér þína eigin skoðun.
Krónan eða evran? Kostir og gallar
Vísir
Yfirlit yfir helstu rökin með og á móti upptöku evru í stað krónunnar.
Upptaka evru og vextir á Íslandi
Hagfræðistofnun Háskóla Íslands (PDF)
Mat á því hve mikið vextir gætu lækkað við upptöku evru vegna minni gengisáhættu.
Íslensk króna á hækjum eða evra með ESB-aðild?
Þórður Snær Júlíusson
Greining á kostnaði heimila af háum vöxtum og samanburður við evrusvæðið.
Evruskýrslan án skýrrar niðurstöðu
Morgunblaðið
Umfjöllun um skýrslu stjórnvalda: evran hefur kosti en er engin töfralausn.
Hvaða áhrif hefði ESB-aðild á verðbólguna?
Vísir
Hvernig aðild og evra gætu haft áhrif á verðbólgu og kaupmátt.
Óraunhæfar væntingar um evru
Morgunblaðið — viðskipti
Bent á að evran leysi ekki ein og sér efnahagsvanda og að leiðin sé löng.
Evran, ytri áföll og lýðræðið
Kjarninn — skoðun
Um tapaða sjálfstæða peningastefnu og getuna til að bregðast við áföllum.
Kostir og gallar afnáms verðtryggingar
Vísindavefurinn
Fræðileg umfjöllun um verðtryggingu húsnæðislána — nátengt umræðunni um evru.
Aðildarviðræður Íslands við ESB
Wikipedia
Yfirlit yfir sögu og stöðu aðildarviðræðna Íslands við Evrópusambandið.
Spurt & svarað
Algengar spurningar
Fær Ísland evru um leið og það gengur í ESB?
Nei. Ríki þurfa fyrst að uppfylla svokölluð Maastricht-skilyrði og taka þátt í gengissamstarfi um tíma. Í reynd gæti liðið nokkur ár frá aðild þar til evran yrði tekin upp.
Töpum við sjálfstæðri peningastefnu?
Já, að hluta. Seðlabanki Íslands myndi ekki lengur stýra eigin vöxtum, heldur fylgja Seðlabanka Evrópu. Það er einn helsti kostur (stöðugleiki) og um leið galli (minni sveigjanleiki við staðbundin áföll) sem rætt er um.
Hækkar verð þegar evran er tekin upp?
Reynsla annarra ríkja sýnir lítil, tímabundin áhrif við myntbreytinguna sjálfa. Til lengri tíma ræðst verðlag af samkeppni, vöxtum og verðbólgu — þar sem stöðug mynt getur frekar haldið aftur af verðhækkunum.
Hvað með sjávarútveg og landbúnað?
Þetta eru viðkvæmustu málin í aðildarviðræðum. Margir telja að semja þurfi um sérlausnir fyrir íslenskan sjávarútveg. Þetta er pólitískt úrlausnarefni óháð gjaldmiðlinum sjálfum.
Er ákvörðun búin að vera tekin?
Nei. Stefnt er að þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna. Lokaorðið er hjá þjóðinni. Markmið þessarar síðu er að upplýsa umræðuna — ekki að koma í stað hennar.